آچاچی    

این پل تاریخی و هنری در مسیر زنجان-میانه بر روی رودخانه قزل اوزن قرار دارد و در سال 1310 شمسی تحت شماره 87 در مجموعه آثار ملی و تاریخی قرار گرفته است.این پل،شاهکار هنر معماری و مهندسی عهد قدیم است. طراحی و معماری پل چنان مهندسی است که در یک دهنه بزرگ توانسته است با ارایه یک طرح استثنایی همه تنشهای فشاری و برشی و حتی کمانشی را خنثی کند. پایه های پل چنان با طاق پل رابطه دارند که از فاصله دور می توانند سنگهای بزرگ طاق را نگه دارند.

تاریخ بنای این پل مشخص نیست. باستان شناسان پایه های آن را متعلق به دوره ساسانی می دانند ولی با توجه به معماری و ویژگیهای پل، می توان بنای کنونی را متعلق به قرن هشتم هجری دانست. "دیولافوآ" باستان شناس کهنه کار(1920-1843 میلادی)که در دوره قاجار از میانه گذشته است، در سفر نامه خود از معماری قوی این بنا تمجید کرده و نوع معماری آنرا منطبق با معماری اواسط قرن 12 میلادی دانسته است(قرن ششم هجری قمری). او طاق اصلی پل را 24 متر نوشته است که با دو طاق مسطح 17 متری در طرفین احاطه شده است.

پروفسور پوپ در کتاب بررسی هنرهای ایران، تاریخ بنای پل را اواخر قرن 15 میلادی(قرن 10 هجری) دانسته و اسم معمار را "حاج عباس بن الحاج محمد بن العباس قزوینی" و نام حاکم وقت را "محمد روان بن عثمان القزوینی" نوشته است، ولی طبق کتیبه مرمری که روی پایه وسطی قرار دارد،پل در سال 933 هجری توسط "شاه بیگیم بنت محمد بیک موصلی" تعمیر شده است. پوپ نیز احتمالا تعمیر را با ساخت اشتباه گرفته است. گویا به همین جهت پل را قیز کوپروسو نامیده اند. با توجه به همین تعمیر شاه بیگیم در سال 933ق. بعید به نظر می رسد ساخت آن حداقل 300- 200 سال با مرمت آن فاصله نداشته باشد. به همین علت احتمالا این پل قبل از سال 700ق. ساخته شده است

این پل در دوره های مختلف دچار آسیب شده و بارها مرمت گردیده است که از آن جمله می توان به تعمیر و مرمت دوره آغا محمد خان قاجار اشاره داشت. شکستگی دهانه اصلی پل مربوط به سال 1325 و جنگ بین قوای دولتی پهلوی دوم با فرقه دموکرات آذربایجان است. برای همین این پل در میان اهالی منطقه به "سینیق کوپرو" یا پل شکسته هم معروف است.

این پل دارای سه دهانه بزرگ و پایه های سنگی عریض است و دهانه وسطی نسبت به دهانه های طرفین بزرگتر و دارای طاق بلند تری است. این پل معروف در دامنه شرقی قافلانتی و در فاصله 20 کیلومتری شهر میانه، بر روی رودخانه قزل اوزن ساخته شده و دارای سه دهانه بزرگ و محکم با پایه های استوار آجری است که بر روی آببرهای سنگی قرار گرفته است. در داخل پایه ها،اتاقهای کوچکی با زیبایی و ظرافت بنا گردیده است که کنجکاوی هر بیننده را بر می انگیزد. سیاحان و مورخان در طی زمانهای مختلف از وجود نوشته هایی به خط نسخ و نستعلیق و کوفی بر قسمتهایی از این پل خبر داده اند که تاریخ تعمیر و نوسازی آن را نشان می داده است اما اثری که تاریخ احداث آن را نشان بدهد ، هنوز شناسایی نشده است

پلهایی چند در ایران بنام پل دختر معروفند که نباید آنها را با هم اشتباه بگیریم.می توان از آن جمله نام برد: پل دختر میانه، پل دختر لرستان، پل دختر بهبهان.

سازمان میراث فرهنگی آذربایجانشرقی در سالهای اخیر اقدام به تعمیر دهانه اصلی این پل کهن کرد.برای همین با استفاده از کارشناسان و معماران خود پس از پیش بینی تحمل بار 1000 تنی توسط پایه های این دهانه، اقدام به تعمیر آن کرد اما هنوز بار وارده به یک پنجم نرسیده بود که به یکباره فرو ریخت و عظمت معماری قدیم را به رخ معماری و محاسبات کاغذی امروزی کشید. فرو ریزی این پل نه تنها مایه آبرو ریزی این سازمان گردید بلکه قسمت اعظمی از بنای کهن را نیز با خود به رودخانه کشید و خراب کرد. ای کاش این سازمان لااقل طرح قبل از خراب شدن طاق اصلی را بدست می آورد و هندسه آنرا با مصالح امروز پیاده می کرد.

سازمان میراث فرهنگی در مرمت این بنا، آجرهای چندین صد ساله را براحتی دور ریخت و آجرهای تازه را جایگزین آن کرد که آنهم وفا نکرد. آقای تقی زاده – مدیر کل سازمان- در توجیه علت فرو ریختن این دهانه 24 متری گفت:" فرضیه قوی این است که بر اثر انفجارات مربوط به شکستگی پل در بخشی از پل شکافی وجود داشته که در آسیب شناسی ها مشاهده نشده و احتمالا بر اثر بارگذاری فعال شده و عمل کرده است". البته ایشان معلوم نکرده اند که کارشناسان این سازمان پس چه چیزی را محاسبه کرده اند؟ اگر قرار بود چنین فرضیاتی و احتمالاتی در نظر گرفته نشود، واقعا بین یک معمار و مهندس با یک بنا چه فرقی وجود داشت. بارهای اصلی وارده به پلهای قوسی، فشاری و کمانشی است ولی کارشناسان محترم این سازمان کاری کرده اند که تاثیر بار برشی در پل از انواع دیگر بارها بیشتر شده است و این یک امر استثنایی است

منبع: کتاب میانه تالیف آقای مهندس نایبی