تقسیمات کشوری نامناسب عامل اصلی عقب افتادگی میانه 1
شهرستان ميانه با 5577.5 كيلومتر مربع مساحت بعنوان پهناورترين شهرستان آذربايجان شرقي ، داراي 403 آبادي مي باشد كه 4 مورد از آنها ، شهر و بقيه روستا هستند که در قالب 4 بخش و 17 دهستان اداره می شوند.
طبق آمار سرشماري سال 1385 از مجموع 403 آبادي اين شهرستان 342 روستا داراي سكنه و بقيه خالي از سكنه مي باشند.
با توجه به وجود مشكلات عديده در شهرستان ميانه و به تبع آن مهاجرتهاي بي رويه،بررسي برخي از اين مشكلات و مقايسه شهرستان ميانه با شهرستانهاي توسعه يافته استان ، نشان مي دهد كه بيشتر مشكلات منطقه ميانه ريشه در تقسيمات كشوري در ميانه دارد که دلایل آن در ادامه خواهد آمد.
تا سال 1368 در كل كشور ، تغييرات چنداني در تقسيمات كشوري انجام نشد. ولي بعد از آن سال تغييرات گسترده اي در تقسيمات كشوري شروع شد كه در نتيجه آن تعداد شهرستانها و بخشها و شهرها چندين برابر شد به طوريكه استان آذربايجان شرقي در سال 1367 داراي هفت شهرستان (به غير از شهرستانهايي كه اكنون تابع استان اردبيل هستند) بشرح ذيل بود.اهر- تبريز- سراب- مراغه- مرند- ميانه- هشترود.
كه امروز تعداد شهرستانها به 19 رسيده است تعداد بخشها 23 بود كه به 42 و تعداد شهرها نيز از 32 به 58 افزايش يافته است.
از ميان شهرستانهاي هفتگانه فوق بغير از ميانه و سراب بقيه به دو يا چند شهرستان تقسيم شده اند كه به تبع آن بخشها و شهرهاي جديدي نيز در آنها تشكيل شده است.جدول شماره 1 وضعيت تقسيمات كشوري آذربايجان شرقي قبل از سال 1367 و جدول شماره 2 اين وضعيت را در حال حاضر نشان مي دهد:
جدول شماره 1 : وضعيت تقسيمات كشوري آذربايجان شرقي قبل از سال 1367
|
نام شهرها |
تعداد شهر |
نام بخش ها |
تعداد بخش |
نام شهرستان |
|
اهر خاروانا كليبر |
3 |
مركزي ورزقان كليبر هوراند خداآفرين |
5 |
اهر |
|
تبريز سردرود باسمنج خسروشهر بستان آباد هريس اسكو ايلخچي آذرشهر ممقان گوگان شبستر خامنه شرفخانه تسوج صوفيان |
16 |
مركزي بستان آباد هريس اسكو آذرشهر شبستر |
6 |
تبريز |
|
سراب مهربان |
2 |
مركزي |
1 |
سراب |
|
مراغه بناب ملكان عجب شير |
4 |
مركزي بناب ملكان عجب شير |
4 |
مراغه |
|
مرند زنوز جلفا هاديشهر |
4 |
مركزي جلفا |
2 |
مرند |
|
ميانه |
1 |
مركزي تركمان چاي كاغذكنان |
3 |
ميانه |
|
هشترود |
1 |
مركزي چاراويماق |
2 |
هشترود |
جدول شماره 2 : وضعيت تقسيمات كشوري آذربايجان شرقي در سال 1387
|
نام شهر و جمعيت |
تعداد شهر |
نام بخش و تعداد روستا |
تعداد بخش |
تعداد كل روستا |
جمعيت شهرستان |
نام شهرستان |
|
اهر 85782 هوراند 3876 |
2 |
مركزي 196 هوراند 97 |
2 |
293 |
147781 |
اهر |
|
تبريز 1378935 باسمنج 10736 خسروشهر12794 سردرود24858 |
4 |
مركزي 56 خسروشهر 14 |
2 |
70 |
1557241 |
تبريز |
|
سراب42057 دوزدوزان3557 شربيان 4374 مهربان 6000 |
4 |
مركزي 132 مهربان 34 |
2 |
166 |
132094 |
سراب |
|
مراغه 146405 خراجو 1458 |
2 |
مركزي 74 سراجو 91 |
2 |
165 |
227635 |
مراغه |
|
مرند 114165 بناب جديد 4430 زنوز 2661 كشكسراي 7439 يامچي 9320 |
5 |
مركزي 80 يامچي 23 |
2 |
103 |
229215 |
مرند |
|
ميانه 87358 تركمانچاي 6434 ترك 1869 آغكند 1823 |
4 |
مركزي 131 تركمانچاي 53 كندوان 85 كاغذكنان 73 |
4 |
342 |
187870 |
ميانه |
|
هشترود 18418 نظركهريزي1181 |
2 |
مركزي 98 نظركهريزي101 |
2 |
199 |
64611 |
هشترود |
|
بستان آباد 16592 تيكمه داش 2468 |
2 |
مركزي 81 تيكمه داش 89 |
2 |
170 |
96555 |
بستان آباد |
|
شبستر 13857 تسوج 7332 خامنه 2750 سيس 5127 شرفخانه 3872 شندآباد 8797 صوفيان 8733 كوزه كنان 3524 وايقان 4091 |
9 |
مركزي22 صوفيان 40 انزاب 15 |
3 |
77 |
121787 |
شبستر |
|
كليبر 9030 آبش احمد 2329 خمارلو 1222 |
3 |
مركزي 125 خداآفرين 395 آبش احمد 92 |
3 |
395 |
87259 |
كليبر |
|
هريس 9513 بخشايش 5752 خواجه 3700 زرنق 1132 كلوانق 6344 |
5 |
مركزي 29 خواجه 69 |
2 |
98 |
67626 |
هريس |
|
جلفا 4983 هاديشهر 27842 سيه رود 1354 |
3 |
مركزي 23 سيه رود 28 |
2 |
51 |
52176 |
جلفا |
|
ملكان 23989 ليلان 6079 |
2 |
مركزي 56 ليلان 25 |
2 |
81 |
100366 |
ملكان |
|
آذرشهر 36475 ممقان 10872 گوگان 10949 |
3 |
حومه 28 گوگان 8 ممقان 1 |
3 |
37 |
99286 |
آذرشهر |
|
اسكو 16140 ايلخچي 13927 سهند 13610 |
3 |
مركزي 21 ايلخچي 22 |
2 |
43 |
84061 |
اسكو |
|
قره آغاج 4157 |
1 |
مركزي 133 شاديان 87 |
2 |
220 |
33921 |
چاراويماق |
|
ورزقان 3549 خاروانا 1642 |
2 |
مركزي 99 خاروانا 47 |
2 |
146 |
46833 |
ورزقان |
|
عجب شير26235 |
1 |
مركزي 20 قلعه چاي 23 |
2 |
43 |
65741 |
عجب شير |
|
بناب 75332 |
1 |
مركزي 29 |
1 |
29 |
125209 |
بناب |
با توجه به دو جدول فوق و مقايسه شهرستانها مشخص مي شود كه از نظر تقسيمات كشوري كمترين ارتقا متعلق به شهرستان ميانه مي باشد. چرا كه مهمترين تغيير و تحول تقسيماتي در ميانه تاسيس بخش كندوان مي باشد كه با استناد به لغت نامه دهخدا و فرهنگ جغرافيايي ارتش كندوان در زمانهاي گذشته بخش بوده است كه بعدها به دلايل نامعلوم از بخش بودن ساقط و درسال 1368 مجددا احيا شد.
جدول شماره 3 تغييرات تقسيماتي هر شهرستان را به تفكيك نشان مي دهد.
|
تعداد شهرهاي بوجود آمده از آن پس از 1367 |
تعداد بخشهاي بوجود آمده از آن پس از 1367 |
تعداد شهرستانهاي بوجود آمده از آن پس از 1367 |
نام شهرستان |
|
4 |
2 |
2 |
اهر |
|
10 |
9 |
5 |
تبريز |
|
2 |
1 |
0 |
سراب |
|
2 |
3 |
3 |
مراغه |
|
4 |
2 |
1 |
مرند |
|
3 |
1 |
0 |
ميانه |
|
2 |
2 |
1 |
هشترود |
با توجه به جداول و مطالب فوق پس از سال 1367 دوازده شهرستان جديد در استان تاسيس شده است كه سهم ميانه صفر مي باشد
از ميان بيست بخش تاسيس شده پس از سال 1367 سهم ميانه يك مورد مي باشد
از ميان بيست و هفت شهر تاسيس شده پس از سال 1367 سهم ميانه سه شهر مي باشد.
حال بايد ببينيم شرايط و ضوابط ارتقاء سطح عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري چيست.

با توجه به قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري كه بصورت جدول در بالا ملاحظه مي شود براي ايجاد شهرستان جديد در كم تراكم ترين منطقه ،حداقل 50000 نفر جمعيت لازم است ولي در همسايگي شهرستان ما بخش چار اويماق با 33921 نفر جمعيت در سال 1379 و بخش هاي ورزقان و خاروانا مجموعا با 46833 نفر جمعيت قبل از آن به شهرستان ارتقا يافته است. علاوه بر اينها بخش ايجرود در تابعيت شهرستان پرتراكم زنجان كه در سال 1373 تاسيس شده بود سه سال پس از تاسيس بخشداري با 35661 نفر در سال 1376 به شهرستان ارتقاء يافت. مركز اين شهرستان شهر زرين آباد با512 خانوار و1944 نفر جمعيت در 35 كيلومتري زنجان واقع شده است. در استان اردبيل نيز بخش نير كه در منطقه پر تراكم واقع شده است با23573 نفر جمعيت در سال 1375 به شهرستان ارتقاء يافته است . ولي بخش تركمانچاي شهرستان ميانه كه يكي از بخشهاي قديمي استان با سابقه 73 ساله بخشداري كه در فاصله 55 كيلومتري مركز شهرستان (ميانه) و140 كيلومتري مركز استان(تبريز)با وجود درخواستهاي مكرر اهالي آن به شهرستان ارتقاء نيافته است. اين بخش در گذشته از جمعيت و وسعت زيادي برخوردار بود بطوريكه 123 روستاي داراي سكنه داشت با توجه به اينكه مديريت 123 روستا با بيش از 80000 نفر جمعيت توسط يك بخشداري و تعدادي اداره در سطح بخش كار دشواري بود بجاي اينكه مسؤلان و نمايندگان ميانه ، شهرستان شدن اين بخش را پيگيري كنند قسمت وسيعي از اين بخش را در قالب دو دهستان اوچ تپه شرقي(پورسوخلو)و تيرچايي(ايشلق)از تركمانچاي منتزع و به بخش مركزي ميانه و بخش كندوان الحاق نمودند شايد با اين كار رفت و آمد ساكنان اين روستاها اندكي سهولت يافت ولي به لحاظ اينكه همه بخشهاي ميانه داراي تعداد زيادي روستا هستند هر قدر هم انتزاع و الحاق انجام شود با تعدادي نمايندگي ادارات و يا اداراتي كه سطح مديريتي پاييني ( سطح بخش) دارند و از بودجه و امكانات و نيروي انساني كمتري برخوردار هستند نمي توان خدمات مطلوبي به روستاهاي تابعه ارايه داد. عدم تقسيم ميانه به دو يا چند شهرستان و به تبع آن عدم تاسيس بخشهاي جديد در آن باعث شده است كه اين شهرستان وسيع ترين شهرستان استان بشود .از طرف ديگر تعداد بسيار زياد روستاهاي تابعه آن ، امر خدمات دهي را براي ادارات مختلف شهرستان دشوار نموده است بطوريكه برخي از اداراتي كه شعبه اي در بخشهاي تابعه ندارند موظف به ارايه خدمات به 342 روستاي مسكون هستند اين درحالي است كه شهرستاني مانند مراغه كه در طول بيست سال گذشته به چهار شهرستان تقسيم شده است و در هر شهرستان جديد ادارات مختلف تاسيس و يا سطح ادارات موجود به سطح شهرستان ارتقاء يافته است به لحاظ وسعت كم و تعداد روستاهاي اندك خدمات رساني مطلوب تر و راحت تري را انجام مي دهند مثلا شهرستان بناب داراي 29 روستاي مسكون مي باشد پر واضح است كه خدمات دهي به 29 روستا بسيار راحتتر و با كيفيت مطلوبتري نسبت به 342 روستا انجام مي شود كه به همين جهت روستاهاي شهرستان بناب هر روز آباد تر و بزرگتر ولي روستا هاي ميانه هر روز بيشتر از ديروز كوچكتر و خراب تر و در نهايت خالي از سكنه مي شود
در هشت کیلومتری جنوبشرقی شهر میانه در طول48/47 وعرض14/37 درجه جغرافیایی و در ارتفاع 1050 متری از سطح دریای آزاد شهری با نام آچاچی واقع شده است این شهر مرکزیت دهستان قافلانکوه غربی را عهده دار می باشد شاهراه ترانزیتی ایران- اروپا از تهران شروع شده و پس از عبور از قزوین و زنجان از وسط آچاچی گذشته میانه و تبریز را پشت سر می نهد و از طریق مرز بازرگان وارد کشور ترکیه می شود وجود همین جاده در این شهر آن را از نظر اقتصادی رونق خاصی بخشیده و در فرهنگ اجتماعی و آداب و رسوم مردمان آن تاثیر بسزایی داشته است.