شهرستان ميانه با 5577.5 كيلومتر مربع مساحت بعنوان پهناورترين شهرستان آذربايجان شرقي ،  داراي 403 آبادي مي باشد كه 4 مورد از آنها  ، شهر و بقيه روستا هستند که در قالب 4 بخش و 17 دهستان اداره می شوند.

طبق آمار سرشماري سال 1385 از مجموع 403 آبادي اين شهرستان 342 روستا داراي سكنه و بقيه خالي از سكنه مي باشند.

با توجه به وجود مشكلات عديده در شهرستان ميانه و به تبع آن مهاجرتهاي بي رويه،بررسي برخي از اين مشكلات و مقايسه شهرستان ميانه با شهرستانهاي توسعه يافته استان ، نشان مي دهد كه بيشتر مشكلات منطقه ميانه ريشه در تقسيمات كشوري در ميانه دارد که دلایل آن در ادامه خواهد آمد.

 تا سال  1368 در كل كشور ، تغييرات چنداني در تقسيمات كشوري انجام نشد. ولي بعد از آن سال  تغييرات گسترده اي در تقسيمات كشوري شروع شد كه در نتيجه آن تعداد شهرستانها و بخشها و شهرها چندين برابر شد به طوريكه استان آذربايجان شرقي در سال 1367 داراي هفت شهرستان (به غير از شهرستانهايي كه اكنون تابع استان اردبيل هستند) بشرح ذيل بود.اهر- تبريز- سراب- مراغه- مرند- ميانه- هشترود.

كه امروز تعداد شهرستانها به 19 رسيده است تعداد بخشها 23 بود كه به 42 و تعداد شهرها نيز از 32 به 58 افزايش يافته است.

از ميان شهرستانهاي هفتگانه فوق بغير از ميانه و سراب بقيه به دو يا چند شهرستان تقسيم شده اند كه به تبع آن بخشها و شهرهاي جديدي نيز در آنها تشكيل شده است.جدول شماره 1 وضعيت تقسيمات كشوري آذربايجان شرقي قبل از سال 1367 و جدول شماره 2 اين وضعيت را در حال حاضر نشان مي دهد:

 

جدول شماره 1 : وضعيت تقسيمات كشوري آذربايجان شرقي قبل از سال 1367

نام شهرها

تعداد شهر

نام بخش ها

تعداد بخش

نام شهرستان

اهر

خاروانا

كليبر

3

مركزي

ورزقان

كليبر

هوراند

خداآفرين

5

اهر

تبريز

سردرود

باسمنج

خسروشهر

بستان آباد

هريس

اسكو

ايلخچي

آذرشهر

ممقان

گوگان

شبستر

خامنه

شرفخانه

تسوج

صوفيان

16

مركزي

بستان آباد

هريس

اسكو

آذرشهر

شبستر

6

تبريز

سراب

مهربان

2

مركزي

1

سراب

مراغه

بناب

ملكان

عجب شير

4

مركزي

بناب

ملكان

عجب شير

4

مراغه

مرند

زنوز

جلفا

هاديشهر

4

مركزي

جلفا

2

مرند

ميانه

1

مركزي

تركمان چاي

كاغذكنان

3

ميانه

هشترود

1

مركزي

چاراويماق

2

هشترود

 

جدول شماره 2 : وضعيت تقسيمات كشوري آذربايجان شرقي در سال 1387

 

نام شهر و جمعيت

تعداد شهر

نام بخش و تعداد روستا

تعداد بخش

تعداد كل روستا

جمعيت شهرستان

نام شهرستان

اهر         85782

هوراند      3876       

2

مركزي      196

هوراند        97               

2

293

147781

اهر

تبريز   1378935

باسمنج     10736

خسروشهر12794

سردرود24858  

4

مركزي       56

خسروشهر    14

2

70

1557241

تبريز

سراب42057     

دوزدوزان3557 

شربيان     4374

مهربان     6000

4

مركزي      132

مهربان        34

2

166

132094

سراب

مراغه 146405 

خراجو      1458

2

مركزي       74

سراجو        91

2

165

227635

مراغه

مرند     114165

بناب جديد  4430

زنوز        2661

كشكسراي   7439

يامچي       9320

5

مركزي        80

يامچي          23

2

103

229215

مرند

ميانه     87358

تركمانچاي 6434

ترك        1869

آغكند       1823

4

مركزي      131

تركمانچاي    53

كندوان         85

كاغذكنان      73

4

342

187870

ميانه

هشترود   18418

نظركهريزي1181

2

مركزي        98

نظركهريزي101

2

199

64611

هشترود

بستان آباد 16592

تيكمه داش  2468

2

مركزي        81

تيكمه داش    89

2

170

96555

بستان آباد

شبستر     13857

تسوج       7332

خامنه       2750

سيس        5127

شرفخانه    3872

شندآباد      8797

صوفيان    8733

كوزه كنان  3524

وايقان       4091

9

مركزي22       

صوفيان     40

انزاب         15

3

77

121787

شبستر

كليبر       9030

آبش احمد  2329

خمارلو     1222

3

مركزي    125

خداآفرين   395

آبش احمد    92

3

395

87259

كليبر

هريس      9513

بخشايش    5752

خواجه      3700

زرنق        1132

كلوانق       6344

5

مركزي      29

خواجه       69

2

98

67626

هريس

جلفا          4983

هاديشهر   27842

سيه رود     1354

3

مركزي     23

سيه رود    28

2

51

52176

جلفا

ملكان      23989

ليلان         6079

2

مركزي      56

ليلان          25

2

81

100366

ملكان

آذرشهر    36475

ممقان      10872

گوگان     10949

3

حومه         28

گوگان         8

ممقان          1

3

37

99286

آذرشهر

اسكو       16140

ايلخچي    13927

سهند       13610

3

مركزي      21

ايلخچي       22

2

43

84061

اسكو

قره آغاج   4157

1

مركزي     133

شاديان       87

2

220

33921

چاراويماق

ورزقان     3549

خاروانا     1642

2

مركزي      99

خاروانا      47

2

146

46833

ورزقان

عجب شير26235

1

مركزي      20

قلعه چاي     23

2

43

65741

عجب شير

بناب       75332

1

مركزي      29

1

29

125209

بناب

 

با توجه به دو جدول فوق و مقايسه شهرستانها مشخص مي شود كه از نظر تقسيمات كشوري كمترين ارتقا متعلق به شهرستان ميانه مي باشد. چرا كه مهمترين تغيير و تحول تقسيماتي در ميانه تاسيس بخش كندوان مي باشد كه با استناد به لغت نامه دهخدا و فرهنگ جغرافيايي ارتش كندوان در زمانهاي گذشته بخش بوده است كه بعدها به دلايل نامعلوم از بخش بودن ساقط و درسال 1368 مجددا احيا شد.

جدول شماره 3 تغييرات تقسيماتي هر شهرستان را به تفكيك نشان مي دهد.

تعداد شهرهاي بوجود آمده از آن پس از 1367

تعداد بخشهاي بوجود آمده از آن پس از 1367

تعداد شهرستانهاي بوجود آمده از آن پس از 1367

نام شهرستان

4

2

2

اهر

10

9

5

تبريز

2

1

0

سراب

2

3

3

مراغه

4

2

1

مرند

3

1

0

ميانه

2

2

1

هشترود

با توجه به جداول و مطالب فوق پس از سال 1367 دوازده شهرستان جديد در استان تاسيس شده است كه سهم ميانه صفر مي باشد

از ميان بيست بخش تاسيس شده پس از سال 1367 سهم ميانه يك مورد مي باشد

از ميان بيست و هفت شهر تاسيس شده پس از سال 1367 سهم ميانه سه شهر مي باشد.

حال بايد ببينيم شرايط و ضوابط ارتقاء سطح عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري چيست.

شرايط ارتقائ سطح عناصر وواحدهاي تقسيماتي

با توجه به قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري كه بصورت جدول در بالا ملاحظه مي شود براي ايجاد شهرستان جديد در كم تراكم ترين منطقه ،حداقل 50000 نفر جمعيت لازم است ولي در همسايگي شهرستان ما  بخش چار اويماق با 33921 نفر جمعيت در سال 1379 و بخش هاي ورزقان و خاروانا مجموعا با 46833 نفر جمعيت قبل از آن به شهرستان ارتقا يافته است. علاوه بر اينها بخش ايجرود در تابعيت شهرستان پرتراكم زنجان كه در سال 1373 تاسيس شده بود سه سال پس از تاسيس بخشداري  با 35661 نفر در سال 1376 به شهرستان ارتقاء يافت. مركز اين شهرستان شهر زرين آباد با512 خانوار و1944 نفر جمعيت در 35 كيلومتري زنجان واقع شده است. در استان اردبيل نيز بخش نير كه در منطقه پر تراكم واقع شده است با23573 نفر جمعيت در سال 1375 به شهرستان ارتقاء يافته است . ولي بخش تركمانچاي شهرستان ميانه كه يكي از بخشهاي قديمي استان با سابقه 73 ساله بخشداري كه در فاصله 55 كيلومتري مركز شهرستان (ميانه) و140 كيلومتري مركز استان(تبريز)با وجود درخواستهاي مكرر اهالي آن به شهرستان ارتقاء نيافته است. اين بخش در گذشته از جمعيت و وسعت زيادي برخوردار بود بطوريكه 123 روستاي داراي سكنه داشت با توجه به اينكه مديريت 123 روستا  با بيش از 80000 نفر جمعيت توسط يك بخشداري و تعدادي اداره در سطح بخش كار دشواري بود بجاي اينكه مسؤلان و نمايندگان ميانه ، شهرستان شدن اين بخش را پيگيري كنند قسمت وسيعي از اين بخش را در قالب دو دهستان اوچ تپه شرقي(پورسوخلو)و تيرچايي(ايشلق)از تركمانچاي منتزع و به بخش مركزي ميانه و بخش كندوان الحاق نمودند شايد با اين كار رفت و آمد ساكنان اين روستاها اندكي سهولت يافت ولي به لحاظ اينكه همه بخشهاي ميانه داراي تعداد زيادي روستا هستند هر قدر هم انتزاع و الحاق انجام شود با تعدادي نمايندگي ادارات و يا اداراتي كه سطح مديريتي پاييني ( سطح بخش) دارند و از بودجه و امكانات و نيروي انساني كمتري برخوردار هستند نمي توان خدمات مطلوبي به روستاهاي تابعه ارايه داد. عدم تقسيم ميانه به دو يا چند شهرستان و به تبع آن عدم تاسيس بخشهاي جديد در آن باعث شده است كه اين شهرستان وسيع ترين شهرستان استان بشود .از طرف ديگر تعداد بسيار زياد روستاهاي تابعه آن ، امر خدمات دهي را براي ادارات مختلف شهرستان دشوار نموده است بطوريكه برخي از اداراتي كه شعبه اي در بخشهاي تابعه ندارند موظف به ارايه خدمات به 342 روستاي مسكون هستند اين درحالي است كه شهرستاني مانند مراغه كه در طول بيست سال گذشته به چهار شهرستان تقسيم شده است و در هر شهرستان جديد ادارات مختلف تاسيس و يا  سطح ادارات موجود به سطح شهرستان ارتقاء يافته است به لحاظ وسعت كم و تعداد روستاهاي اندك خدمات رساني مطلوب تر و راحت تري را انجام مي دهند مثلا شهرستان بناب داراي 29 روستاي مسكون مي باشد پر واضح است كه خدمات دهي به 29 روستا بسيار راحتتر و با كيفيت مطلوبتري نسبت به 342 روستا انجام مي شود كه به همين جهت روستاهاي شهرستان بناب هر روز آباد تر و بزرگتر ولي روستا هاي ميانه هر روز بيشتر از ديروز كوچكتر و خراب تر و در نهايت خالي از سكنه مي شود